Het is na de zomer zover! Op zaterdag 12 en zondag 13 september openen in heel Nederland ruim 6.000 monumenten gratis hun deuren voor het publiek. Open Monumentendag vindt ieder jaar plaats in het tweede weekend van september. Sommige monumenten zijn een dag geopend, andere het hele weekend. Ook in de provincie Overijssel is tijdens de Open Monumentendagen genoeg te beleven!
Thema van 2026: Veerkrachtig erfgoed!
Eeuwenlang boden monumenten ons bescherming tegen gevaren van buitenaf. Nu worden ze zelf geconfronteerd met nieuwe uitdagingen: van de effecten van klimaatverandering tot het tekort aan vakmensen die deze bijzondere plekken kunnen onderhouden en doorgeven.
Toch laten monumenten hun kracht zien. Ze staan symbool voor herstel, vernieuwing en het vermogen om mee te bewegen met veranderende tijden. Voorbeelden zijn forten en bunkers die ons land beschermden of bijzondere panden die opnieuw zijn opgebouwd na brand, overstroming of oorlog. Maar ook gebouwen die verwaarloosd of verdwenen en toch nog van belang zijn of monumenten die volledig verduurzaamd en gerestaureerd worden, zodat ze klaar zijn voor de toekomst.
Risicofactoren voor ons erfgoed
De volgende factoren vormen een risico voor ons erfgoed:
- Verstedelijking vormt een uitdaging voor erfgoedbehoud omdat ruimte schaars is, belangen botsen en de dynamiek van de stad historisch erfgoed sneller aantast dan in landelijke gebieden.
- Klimaatverandering brengt grote risico’s met zich mee, zoals extreme weersomstandigheden, zeespiegelstijging en veranderende ecosystemen.
- Deze tien schadefactoren, zoals temperatuurwisselingen, ongedierte en gebrek aan deskundigheid hebben invloed op monumenten.
- Tekort aan vrijwilligers van de monumenten zorgt ervoor dat de instandhouding onvoldoende geborgd is.
- Tekort aan kennis- en vakmanschap zorgt voor een ‘verborgen restauratiecrisis’: jaarlijks ontbreken honderden vakmensen.
- Financiële tekorten belemmeren instandhouding; bijna 15% van de monumenten die geen woonhuis zijn verkeert in slechte staat (2025).
- Digitalisering biedt kansen, maar ook risico’s zoals verlies van kennisoverdracht, verarming van context en digitale ongelijkheid.
Meld jouw open monument aan!
Via een online aanmeldformulier kun je de landelijke organisatie van Open Monumentendag laten weten dat je een monument wilt openstellen. Zodra de aanmelding is ontvangen, word je gekoppeld aan het comité dat Open Monumentendag in jouw (woon)plaats organiseert. Het is aan het lokale comité welke monumenten er worden opgenomen in het programma en dus worden opengesteld.
Nederland Monumentenland
De VriendenLoterij Open Monumentendag wordt georganiseerd door Stichting Nederland Monumentenland. Deze stichting verbindt monumenten met het dagelijks leven van de Nederlander, om zo het draagvlak voor het behoud van monumenten te vergroteniseert ook de Open Monumenten Klassendag, het Nationaal Monumentencongres en de Erfgoedvrijwilligersprijs.
