Je hebt vast al gehoord van Linked Open Data (LOD) als belangrijk onderdeel van het Netwerk Digitaal Erfgoed (NDE). Maar hoe ga je er in de praktijk mee aan de slag? Dit artikel helpt je op weg met de belangrijkste tools en hulpmiddelen waarmee erfgoedinstellingen — groot én klein — hun collectiegegevens kunnen verrijken, koppelen en publiceren volgens LOD-principes.
Wat is Linked Open Data ook alweer?
Linked Open Data betekent dat je digitale collectiegegevens zo publiceert dat ze:
- Open zijn — vrij toegankelijk en herbruikbaar voor anderen
- Gestructureerd zijn — volgens vaste standaarden zoals RDF of JSON-LD
- Verbonden zijn — met andere databronnen via unieke identificaties (URI’s)
Zo ontstaat een netwerk van kennis waarin objecten, personen, plaatsen en thema’s met elkaar in verband staan. Dat maakt erfgoed beter vindbaar, doorzoekbaar en bruikbaar voor onderzoek, educatie en storytelling-projecten.
Wat heb je nodig om aan de slag te gaan?
Om met Linked Open Data te kunnen werken heb je een paar basisstappen en hulpmiddelen nodig. Denk hierbij niet aan dure software, maar aan een slimme manier van organiseren en koppelen.
1. Een goed collectiebeheersysteem (CBS)
Een CBS dat export in open formats ondersteunt (zoals CSV, XML of JSON) is een belangrijke eerste stap. Idealiter kun je data uit je systeem halen en koppelen aan termen of URI’s. Zie ook het artikel “Collectiebeheersystemen en keuze van een CBS” voor meer informatie over de selectie van een geschikt systeem.
2. Termen koppelen aan het Termennetwerk
Het Termennetwerk is dé centrale plek waar erfgoedinstellingen gecontroleerde termen en thesauri kunnen raadplegen en gebruiken. Door termen uit dit netwerk te gebruiken (bijvoorbeeld voor materiaalsoorten, plaatsen of periodes), geef je je data betekenis en wordt jouw collectie onderdeel van een groter kennisnetwerk.
Praktisch voorbeeld: In plaats van het woord “hout” vrij in te typen, koppel je dit aan een URI van de term “hout” in het Termennetwerk. Computers “begrijpen” dan waar het over gaat — en andere systemen herkennen dezelfde term automatisch.
3. Je dataset publiceren via het Datasetregister
Wanneer je collectiegegevens netjes gestructureerd en gekoppeld zijn, kun je ze vindbaar maken via het Datasetregister van het Netwerk Digitaal Erfgoed. Dit register fungeert als catalogus van erfgoeddatasets — anderen kunnen je data vinden en gebruiken, en jij voldoet aan de principes van open erfgoedinformatie.
Je voegt metadata over je dataset toe (titel, beschrijving, licentie, contactpersoon) en eventueel een link naar waar de data te downloaden of te raadplegen is.
4. Data verrijken en controleren
Voor je data publiceert, is het slim om deze eerst te controleren en te verrijken. Tools zoals OpenRefine (zie artikel “OpenRefine: opschonen en structureren van data“) zijn hiervoor geschikt.
Met OpenRefine kun je:
- Inconsistente velden opsporen en corrigeren
- Termen automatisch koppelen aan URI’s
- Data exporteren in LOD-compatibele formats
5. Inspiratie: Datastories en voorbeelden
Om te zien wat er mogelijk is met Linked Open Data, kun je kijken naar Datastories. Datastories laat zien hoe data van verschillende instellingen samen betekenis krijgt: een schilderij in jouw collectie kan gekoppeld zijn aan een kunstenaar in een andere dataset, of aan historische gebeurtenissen op een andere website.
Ook platforms als Oorlogsbronnen.nl en Zuiderzeecollectie.nl gebruiken LOD om verbanden te leggen tussen bronnen en objecten uit verschillende collecties.
Handige tools voor Linked Open Data
Een overzicht van belangrijke tools en diensten waarmee je aan de slag kunt:
Termennetwerk (termennetwerk.netwerkdigitaalerfgoed.nl)
- Vind en gebruik gecontroleerde termen
- Essentieel voor semantische koppelingen
Datasetregister (datasetregister.netwerkdigitaalerfgoed.nl)
- Publiceer en deel je dataset
- Maakt data vindbaar en herbruikbaar
OpenRefine (openrefine.org)
- Data opschonen en koppelen aan URI’s
- Handig voor voorbereiding op LOD
Wikidata (wikidata.org)
- Internationale open kennisbank
- Kan dienen als aanvullende bron of koppelpunt
NDE Datawerkplaats
- Tools van NDE-partners om data te converteren
- Voor instellingen die LOD willen publiceren
Praktisch stappenplan
1. Begin intern: Gebruik je huidige CBS en exporteer een klein, representatief deel van je data om mee te experimenteren.
2. Koppel termen: Gebruik het Termennetwerk om URI’s toe te voegen aan sleutelvelden zoals objecttype, materiaal en periode.
3. Controleer kwaliteit: Werk met OpenRefine om inconsistenties op te lossen, dubbele waarden samen te voegen en ontbrekende informatie aan te vullen.
4. Publiceer een dataset: Registreer je dataset via het Datasetregister met volledige metadata en toegangsgegevens.
5. Deel en leer: Bekijk voorbeelden op Datastories, Oorlogsbronnen en Zuiderzeecollectie om geïnspireerd te raken door wat mogelijk is.
Je hoeft niet in één keer alles om te zetten naar Linked Open Data. Begin met kleine stappen — elke koppeling maakt je collectie waardevoller en zichtbaarder.
Het belangrijkste op een rij
Linked Open Data is niet alleen voor grote musea of archieven — ook kleine erfgoedinstellingen kunnen meedoen. Met behulp van toegankelijke tools zoals het Termennetwerk, OpenRefine en het Datasetregister kun je stap voor stap je collectie verbinden met het grotere geheel van erfgoedinformatie. Zo blijft jouw erfgoed niet alleen bewaard, maar ook gevonden en begrepen.
Aan de slag
Start vandaag met het exporteren van een kleine testset uit je CBS. Kies 10-20 objecten en oefen met het koppelen van termen via het Termennetwerk. Bekijk vervolgens de Datastories voor inspiratie over wat je uiteindelijk kunt bereiken.
Advies nodig over digitalisering of registratie van je erfgoedcollectie?
Neem contact op met De Overijsselse Datawerkplaats. Dat is een initiatief van het Erfgoedplatform Overijssel in samenwerking met de Museumfabriek/Atlas van Ooit en wordt mogelijk gemaakt met steun van het Netwerk Digitaal Erfgoed en de provincie Overijssel.
