Ben je als vrijwilliger betrokken bij een kerk, klooster, synagoge of moskee? Dan weet je hoe uitdagend het vaak is om het gebouw te onderhouden, te verduurzamen of een toekomst te geven. Gelukkig zijn er verschillende regelingen en fondsen voor religieus erfgoed. Hieronder vind je de belangrijkste financieringsmogelijkheden die voor jou relevant zijn.
Provinciale regelingen
Subsidie Restauratie rijksmonumenten
De provincie Overijssel biedt subsidie en ondersteuning voor de restauratie van religieus erfgoed en andere rijksmonumenten (geen woonhuizen) via de Provincie Overijssel – Restauratie Rijksmonumenten. Je komt in aanmerking als de subsidiabele kosten minimaal € 100.000,- en maximaal € 1.000.000 bedragen en de werkzaamheden worden uitgevoerd door een aantoonbaar deskundig restauratiebedrijf.
Het Verhaal van Overijssel
De provinciale subsidieregeling Het Verhaal van Overijssel ondersteunt projecten die cultuurhistorisch erfgoed, zoals kerken en kloosters, behouden en hun verhalen zichtbaar maken. De regeling ondersteunt plannen die samenhang zoeken met thema’s als toerisme, verduurzaming en herbestemming van religieus erfgoed. Aanvragen gaan altijd in overleg met de provinciale beleidsmedewerker Erfgoed.
Cultuurfonds via Monumentenwacht Overijssel / Nationaal Restauratiefonds
Het Cultuurfonds voor Monumenten is in samenwerking met het Nationaal Restauratiefonds. Via dit fonds kun je een laagrentende lening aanvragen (geen gift) voor restauratie, herbestemming en verduurzaming van jouw religieus gebouw. Monumentenwacht Overijssel biedt ondersteuning bij de aanvraag.
Gemeentelijke regelingen
Elke gemeente heeft eigen subsidieregelingen voor monumentenzorg. Vaak zijn er budgetten beschikbaar voor klein onderhoud en schilderwerk, bouwkundig onderzoek en rapportage, herbestemmingsplannen of activiteiten die de kerk verbinden met de lokale gemeenschap (leefbaarheidsprojecten). Neem contact op met de erfgoedambtenaar of monumentenzorgmedewerker van jouw gemeente. Veel gemeenten hebben ook potjes voor culturele activiteiten en dorps- of wijkbudgetten.
Landelijke regelingen
Subsidieregeling Instandhouding Monumenten (SIM)
De Subsidieregeling Instandhouding Monumenten (SIM) voor religieus erfgoed biedt eigenaren van niet-woninggebonden rijksmonumenten zoals kerken financiële steun voor sober en doelmatig onderhoud, met een vergoedingspercentage van 50% van de subsidiabele kosten. Ieder jaar kun je van 1 februari tot en met 31 maart instandhoudingssubsidie aanvragen. Bekijk hier de voorwaarden van de regeling en het aanvragen van de subsidie.
Subsidieregeling grote restauratieopgaven rijksmonumenten
Deze regeling is specifiek bedoeld voor grote herstelkosten aan rijksmonumenten die geen woonhuis zijn, waaronder kerken en ander religieus erfgoed. Het drempelbedrag is €2,5 miljoen aan subsidiabele kosten. Alleen herstel en restauratie van het casco (de buitenkant en dragende delen) van het monument is subsidiabel en kosten voor verduurzaming of herbestemming vallen buiten deze specifieke regeling.
Subsidie Duurzaam Maatschappelijk Vastgoed (DUMAVA)
DUMAVA-subsidie is een regeling om je kerk of religieus gebouw te verduurzamen. Je kunt hiermee 20% tot 40% van de kosten vergoed krijgen voor energieadvies, isolatie, zonnepanelen, warmtepompen en HR++ glas. De subsidie loopt tot en met 2030 met jaarlijkse aanvraagperiodes. Je hebt vooraf een officieel energieadvies of Duurzame Monumenten-advies (DM-advies) nodig van een gecertificeerd energieadviseur. Bekijk voor een gedetailleerd stappenplan de RVO DUMAVA Aanvraagproces pagina.
Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing
De investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing (ISDE) verstrekt subsidie om besparende en duurzame maatregelen uit te voeren in een bestaande woning of bedrijfspand. Een kerkgebouw komt gedeeltelijk in aanmerking voor de ISDE, afhankelijk van de gekozen maatregel en de status van het pand. Zakelijke gebruikers en stichtingen met een KvK-nummer kunnen de ISDE aanvragen voor technieken zoals warmtepompen, zonneboilers en windturbines.
Herbestemmingssubsidie
De herbestemmingssubsidie voor religieus erfgoed helpt eigenaren en erfgoedgemeenschappen bij het voorkomen van leegstand door een nieuwe bestemming te onderzoeken of voor te bereiden. Jaarlijks kun je tussen 1 oktober en 30 november subsidie aanvragen bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE).
De regeling is opgesplitst in drie onderdelen voor jouw religieus gebouw:
- Haalbaarheidsonderzoek: Onderzoek naar de technische en financiële haalbaarheid van een nieuwe functie.
- Verduurzamingsonderzoek: Advies over energiebesparende maatregelen voor jouw monument.
- Wind- en waterdicht maken: Subsidie voor noodmaatregelen om het gebouw te beschermen tegen verder verval terwijl de herbestemming wordt uitgewerkt.
Kerken Nevenfunctie-Lening
Dit is een laagrentende lening speciaal voor rijksmonumentale kerken om de gebruiksmogelijkheden te vergroten (sanitaire voorzieningen, verwarming, pantry). Dit helpt om extra inkomsten te genereren. De Kerken Nevenfunctie-Lening kun je ook inzetten voor duurzaamheidsmaatregelen of de financiering van herbestemmingskosten.
Energie voor Kerken
Energie voor Kerken is een landelijk inkoopcollectief voor gas en elektriciteit, een initiatief van het CIO-K in samenwerking met Hellemans Consultancy, speciaal opgericht om kerkgenootschappen en religieus erfgoed te ontzorgen en kosten te besparen. Er wordt ingezet op 100% groene stroom en groen gas en kerken krijgen hulp bij administratie, vragen over vergroening en een persoonlijke helpdesk.
Overige fondsen en regelingen
Fondsen van het Cultuurfonds
- Welcker Fonds
- Voor projecten op het gebied van cultuur en natuurbehoud, met een voorkeur voor doopsgezind erfgoed.
- Willem Fontein Fonds
- Gericht op restauratie van antieke klokken en uurwerken in kerktorens.
Bekijk ook deze overzichten:
- Toekomst Religieus Erfgoed (RCE)
- Een overzicht van alle mogelijke subsidies en stimuleringsmaatregelingen voor religieuze gebouwen, ook als de gebouwen niet meer in gebruik zijn voor religieuze doeleinden.
- Herbestemming.nl
- Een overzicht van subsidies, leningen en fondsen specifiek voor de herbestemming en toekomstbestendigheid van kerken en religieuze gebouwen.
- Monumentenwacht Overijssel
- Een overzicht van fondsen en subsidies beschikbaar in de provincies Drenthe, Flevoland, Fryslân en Overijssel.
Handige tips
Combineer waar mogelijk verduurzaming met herbestemming of publieksfuncties — dit vergroot namelijk de kans op subsidie. Maak een toekomstvisie voor jouw kerkgebouw. Fondsen en overheden zien graag plannen die zowel historisch behoud als maatschappelijke meerwaarde laten zien.
Meer weten over religieus erfgoed? Bekijk ook de andere twee artikelen:
