Forten, bunkers, kazematten, loopgraven, militaire terreinen en verdedigingslinies vertellen samen het verhaal van de Nederlandse militaire geschiedenis. Het behoud van dit erfgoed kan echter kostbaar zijn. Denk aan herstel van metselwerk en beton, onderhoud van grondlichamen, conservering van constructies, herstel van historische elementen of maatregelen om een militair object veilig toegankelijk te maken.
Welke financiële mogelijkheden er zijn, hangt onder andere af van de monumentstatus van het object, het soort werkzaamheden en de eigenaar. Hieronder vind je een overzicht van de belangrijkste financieringsmogelijkheden.
| Eerst bepalen: wat is de status van het object? Voordat je op zoek gaat naar subsidie, is het belangrijk om vast te stellen wat precies beschermd is. Bij militair erfgoed gaat het namelijk niet altijd alleen om het gebouw zelf. De cultuurhistorische waarde kan ook liggen in het omliggende terrein, een linie, aardwerken, grachten, landschappelijke structuren of archeologische resten. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) onderscheidt verschillende vormen van militair erfgoed, waaronder forten, kazematten, loopgraven, kazernes, vliegvelden en militaire landschappen. Militair erfgoed kan bovendien onderdeel zijn van een groter historisch geheel, zoals een verdedigingslinie. De monumentstatus kun je controleren via het Rijksmonumentenregister van de RCE. Bij gemeentelijke monumenten kun je terecht bij de gemeente. |
Provinciale regelingen
Verhaal van Overijssel
De regeling Erfgoed ‘Het verhaal van Overijssel wordt vervolgd…’ ondersteunt activiteiten op het gebied van onder andere archeologie en restauratie en herstel van cultureel erfgoed. Voor militair erfgoed kan deze regeling vooral interessant zijn wanneer een project verder gaat dan alleen het technische herstel van een object. Denk bijvoorbeeld aan projecten waarin het verhaal van een verdedigingswerk, militaire linie of archeologische locatie toegankelijk wordt gemaakt voor publiek. Voor een aanvraag moet vooraf een gesprek worden gevoerd met een provinciale beleidsmedewerker Erfgoed. De provincie kijkt dan of het project binnen de regeling past en kan advies geven over de aanvraag.
Restauratie rijksmonumenten – Provincie Overijssel
De provincie Overijssel heeft een specifieke subsidieregeling voor de restauratie van rijksmonumenten in Overijssel. Deze regeling is bedoeld voor grotere restauratieopgaven van rijksmonumenten die geen woonhuis zijn (inclusief militaire objecten zoals forten, bunkers of kazematten die als rijksmonument zijn beschermd). Je komt in aanmerking als de subsidiabele kosten minimaal € 100.000,- en maximaal € 1.000.000 bedragen en de werkzaamheden worden uitgevoerd door een aantoonbaar deskundig restauratiebedrijf.
Kader Cultuur en Erfgoed Overijssel 2025–2028
Het Kader Cultuur en Erfgoed Overijssel 2025–2028 bevat verschillende subsidiemogelijkheden voor activiteiten die bijdragen aan de provinciale doelen op het gebied van erfgoed, cultureel aanbod en talentontwikkeling.
Voor militair erfgoed is deze regeling voornamelijk relevant wanneer een project een duidelijke culturele, educatieve of maatschappelijke component heeft. Voorbeelden hiervan zijn erfgoededucatie rond een fort of bunker, publieksactiviteiten of vrijwilligersprojecten. Het is daarom vooral een mogelijke financieringsbron voor activiteiten rond het erfgoed, en niet automatisch voor de restauratie van het object zelf.
Cultuurfonds voor Monumenten Overijssel
Voor gemeentelijke en provinciale monumenten kan het Cultuurfonds voor Monumenten Overijssel een belangrijke aanvullende financieringsmogelijkheid zijn. Het fonds is een samenwerking van het Cultuurfonds, het Nationaal Restauratiefonds en de provincie Overijssel. Het biedt laagrentende leningen (let op: dus geen subsidie!) voor restauratie, verduurzaming en herbestemming van gemeentelijke monumenten en bepaalde beeldbepalende of karakteristieke panden.
Gemeentelijke en lokale regelingen
Is het militaire erfgoed geen rijksmonument, maar bijvoorbeeld een gemeentelijk monument? Kijk dan altijd bij de betreffende gemeente naar lokale subsidiemogelijkheden. Gemeenten kunnen namelijk eigen regelingen hebben voor:
- Onderhoud en restauratie van gemeentelijke monumenten
- Onderzoek naar cultuurhistorische waarden
- Herbestemming
- Verduurzaming
- Publieksactiviteiten en erfgoededucatie
- Initiatieven die bijdragen aan de leefbaarheid van een dorp of buurt
De voorwaarden verschillen sterk per gemeente. Neem daarom contact op met de gemeentelijke erfgoedambtenaar of monumentenafdeling.
Landelijke regelingen
Subsidieregeling Instandhouding Monumenten (SIM)
Is het militaire object een rijksmonument dat geen woonhuis is, dan kun je in aanmerking komen voor de Subsidieregeling Instandhouding Monumenten (SIM). De SIM is bedoeld voor regulier onderhoud en werkt met een zesjarig instandhoudingsplan. De subsidie moet worden aangevraagd voordat de werkzaamheden beginnen. De jaarlijkse aanvraagperiode loopt van 1 februari tot en met 31 maart. Ook groene en archeologische rijksmonumenten vallen onder de regeling.
Voor militair erfgoed kan de regeling bijvoorbeeld relevant zijn voor het planmatig onderhouden van een beschermd fort, een kazemat of andere gebouwde militaire monumenten. Welke werkzaamheden subsidiabel zijn, hangt af van de monumentstatus en de voorwaarden van de regeling.
Subsidieregeling grote restauratieopgaven rijksmonumenten
Voor zeer grote restauratieopgaven bestaat sinds 2026 een aparte landelijke regeling voor niet-woonhuisrijksmonumenten. De regeling is bedoeld voor monumenten met een omvangrijke restauratieopgave. Voor gebouwde rijksmonumenten geldt een ondergrens van meer dan € 2,5 miljoen aan subsidiabele restauratiekosten. Voor groene monumenten ligt de ondergrens op € 1 miljoen.
Voor de meeste vrijwilligersorganisaties zal deze regeling vanwege de omvang van de projecten niet direct van toepassing zijn. Voor grote militaire complexen of omvangrijke restauratieprojecten kan het wel relevant zijn.
Herbestemmingssubsidie
Heeft een militair monument zijn oorspronkelijke functie verloren en wordt onderzocht of het een nieuwe bestemming kan krijgen? Dan kun je de Subsidieregeling stimulering herbestemming monumenten aanvragen bij de RCE. Deze regeling helpt eigenaren en erfgoedgemeenschappen bij het verkennen van een nieuwe toekomst voor leegstaand of lastig te herbestemmen erfgoed.
De regeling ondersteunt onderzoek naar de haalbaarheid van een nieuwe bestemming of fysieke maatregelen om verval door leegstand tegen te gaan. De aanvraagperiode loopt jaarlijks van 1 oktober tot en met 30 november.
Subsidieregeling duurzaam maatschappelijk vastgoed (DUMAVA)
Eigenaars van militair erfgoed met een maatschappelijke functie kunnen de Subsidieregeling duurzaam maatschappelijk vastgoed (DUMAVA) inzetten voor verduurzaming. Sinds 2026 vallen ook geregistreerde rijks-, provinciale en gemeentelijke monumenten die geen woonhuis zijn onder de doelgroep. Bijvoorbeeld: een fort, voormalige kazerne of ander monumentaal militair gebouw met een maatschappelijke functie. DUMAVA kan worden gebruikt voor verduurzamingsmaatregelen of een integraal verduurzamingsproject.
Een belangrijk aandachtspunt is dat je vooraf een verduurzamingsadvies moet laten opstellen door een energieadviseur. De subsidiebijdrage ligt tussen de minimaal € 2.500 en maximaal € 1.500.000 per aanvraag. Tot en met 2030 is er elk jaar een aanvraagperiode. Lees alle exacte voorwaarden, maatregelenlijsten en het volledige stappenplan op de officiële RVO DUMAVA pagina. Bekijk voor een gedetailleerd stappenplan de RVO DUMAVA Aanvraagproces pagina.
Nationaal Restauratiefonds
Niet iedere financieringsmogelijkheid is een subsidie. Het Nationaal Restauratiefonds (NRF) biedt eigenaren van monumenten laagrentende leningen voor restauratie en onderhoud. Een lening biedt uitkomst wanneer een restauratie wel noodzakelijk is, maar de beschikbare subsidies niet voldoende zijn om de volledige kosten te dekken. Het NRF kan daarnaast worden gebruikt om financiering te combineren met andere middelen.
Relevante fondsen en organisaties
Het Cultuurfonds
Het Cultuurfonds ondersteunt projecten op het gebied van monumentenzorg en erfgoed. Dit gebeurt vaak via de algemene erfgoedbijdragen of via specifieke fondsen op naam die door donateurs zijn ingesteld voor specifieke culturele en historische doelen. Hoewel er geen apart ‘militair erfgoed’-fonds bestaat, dragen diverse naamse en provinciale subfondsen binnen het Cultuurfonds bij aan dit soort historische behouds- en herdenkingsprojecten.
Stichting Menno van Coehoorn
De Stichting Menno van Coehoorn is een landelijke vrijwilligersorganisatie die zich inzet voor het behoud, de bescherming en de herkenbaarheid van historisch militair erfgoed en verdedigingswerken in Nederland, zoals vestingsteden, forten, bunkers en linies. De stichting ondersteunt kleinschalige projecten en publicaties gericht op de kennisontwikkeling over historische verdedigingswerken. Een aanvraag voor een financiële bijdrage kunt u indienen per e-mail.
Vfonds
Het Vfonds verstrekt geen specifieke, afzonderlijke subsidies puur voor het fysieke onderhoud of behoud van militair erfgoed of monumenten. Wel ondersteunt het fonds publieksprojecten, herdenkingen en educatieve initiatieven die de impact van oorlog en conflicten belichten of de waarde van vrede, vrijheid en veteranen tonen.
Overzicht fondsen & subsidies Monumentenwacht Overijssel
Monumentenwacht Overijssel heeft een handig overzicht van fondsen en subsidies beschikbaar zijn in de provincies Drenthe, Friesland, Groningen en Overijssel. Het helpt je om te zien welke regelingen open zijn, voor welke doelen, en welke bedragen; handig bij voorbereidende fase.
Meer weten over militair erfgoed? Kijk ook bij de andere twee artikelen:
Voor meer informatie over fondsenwerving, bekijk ook onze andere artikelen:
