In Overijssel liggen meer dan 250 kastelen, havezaten en historische buitenplaatsen, vaak omringd door uitgestrekte landgoederen die een mix vormen van gebouwen, parken en natuurlijke structuren. Het onderhoud van kastelen en buitenplaatsen is kostbaar en vaak specialistisch. Gelukkig zijn er verschillende regelingen.
Provinciale regelingen
Verhaal van Overijssel
Met deze subsidieregeling kun je ondersteuning krijgen voor projecten op het gebied van archeologie, cultureel erfgoed (dus ook restauratie/herstel) en immaterieel erfgoed. Voor kastelen, buitenplaatsen en havezaten (activiteit C) kun je subsidie aanvragen voor restauratie- of herstelwerkzaamheden. Hoe meer activiteiten gecombineerd, hoe hoger de subsidie. Aanvragen kunnen alleen na overleg met de provinciale beleidsmedewerker Erfgoed.
Herstel cultuurhistorische lanen
De provincie Overijssel stelt via de regeling Herstel cultuurhistorische lanen budget beschikbaar voor het herstel en onderhoud van cultuurhistorische lanen. Hiermee kunnen eigenaren van landgoederen en buitenplaatsen subsidie krijgen voor het behoud van cultuurhistorisch waardevolle lanen en het vervangen van beeldbepalende bomen.
Overijsselse Kastelenstichting
De Overijsselse Kastelenstichting zet zich in voor het behoud, de restauratie en de ontwikkeling van kastelen, buitenplaatsen en havezaten in Overijssel. De OKS kan meedenken over mogelijke financieringsbronnen en adviseert bij het opstellen van projectplannen of subsidieaanvragen. Aanvragen voor ondersteuning (bijvoorbeeld voor restauratie, onderzoek of beheer) kunnen elk jaar voor 1 februari en 1 september schriftelijk worden ingediend bij Het Oversticht.
Subsidie Restauratie Rijksmonumenten
De provincie Overijssel biedt de subsidieregeling Restauratie rijksmonumenten aan voor eigenaren van rijksmonumentale kastelen en andere panden zonder woonfunctie. Je komt in aanmerking als de subsidiabele kosten minimaal € 100.000,- en maximaal € 1.000.000 bedragen en de werkzaamheden worden uitgevoerd door een aantoonbaar deskundig restauratiebedrijf.
Cultuurfonds
Het Cultuurfonds beheert verschillende thematische fondsen, waarvan enkele specifiek relevant zijn voor kastelen, buitenplaatsen en landgoederen. Je dient een aanvraag in bij het Cultuurfonds; zij beoordelen zelf bij welk fonds je aanvraag het beste past.
- Arcadië fonds
- Ondersteunt herstelprojecten van kastelen en buitenplaatsen in de vier provincies Gelderland, Limburg, Utrecht en Overijssel. Daarbij is speciale aandacht voor interieurcollecties, het herstel van historische tuinen en parkaanleg en bijhorende lanenstelsels.
- Oldenaller Fonds
- Restauraties van historische buitenplaatsen worden uit dit fonds ondersteund, met een voorkeur voor tuin- en park en historische interieurs.
Dioraphte
Dioraphte is een particulier fonds dat projecten op het gebied van cultuur, natuur en wetenschap ondersteunt. Binnen de pijler Cultuur financiert het fonds initiatieven gericht op cultureel erfgoed, waaronder restauratie, herbestemming, behoud en ontsluiting van monumenten en landgoederen. Dioraphte is vooral interessant voor grotere, inhoudelijk sterke projecten bij kastelen en buitenplaatsen.
Gemeentelijke regelingen
Gemeentelijke regelingen verschillen sterk qua omvang, voorwaarden en prioriteiten. Veelvoorkomende gemeentelijke subsidieregelingen zijn monumenten- of erfgoedsubsidie voor klein onderhoud, schilderwerk, initieel onderzoek (bijv. bouwkundig rapport) of aankoop van materialen voor behoud. Veel gemeentes hebben ook cultuur- en maatschappelijk budget voor projecten die bijdragen aan lokale cultuurparticipatie en leefbaarheids- en dorpsbudgetten voor activiteiten die de gemeenschap sterker maken. Informeer daarnaast altijd bij je eigen gemeente naar instandhoudingssubsidies, restauratieregelingen en duurzaamheidsregelingen voor monumenten.
Landelijke regelingen
Nationaal Restauratiefonds
Voor rijksmonumentale kastelen en buitenplaatsen zijn er instandhoudingssubsidies en fiscale regelingen via het Nationaal Restauratiefonds (NRF). Hoewel het geen subsidie is, biedt het NRF voordelige financiering zoals:
- Laagrentende leningen voor restauratie
- Voorfinanciering voor projecten met subsidies
- Advies bij grote erfgoedprojecten
Dit kan vooral handig zijn wanneer je een project wilt starten maar nog niet alle financiering rond hebt.
Woonhuissubsidie (RCE)
De Woonhuissubsidie van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) is voor particuliere eigenaren die in een rijksmonumentaal kasteel of buitenplaats wonen. Als je in een monumentaal huis woont, kun je elk jaar subsidie aanvragen voor de onderhoudskosten die je in het afgelopen jaar hebt gemaakt (bijvoorbeeld schilderwerk, dakreparaties of restauratie). Het gaat om een vergoeding achteraf (voor kosten die je al gemaakt hebt). De aanvraagperiode is elk jaar van 1 maart tot en met 30 april. Op de website vind je meer informatie over het voorbereiden van je aanvraag, voor wie het is bedoeld en voor welke kosten je de subsidie kunt aanvragen.
Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing (RVO)
Wanneer het kasteel officieel als woning is geregistreerd en je er zelf woont, kun je naast de woonhuissubsidie ook gebruik maken van de Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing (ISDE) van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). Eigenaren van monumentale panden (zoals een kasteel) kunnen ISDE-subsidie aanvragen voor isolatiemaatregelen (zoals glas- en paneelisolatie), een warmtepomp of een zonneboiler.
Herbestemmingssubsidie (RCE)
De herbestemmingssubsidie (Subsidieregeling stimulering herbestemming monumenten) is bedoeld om leegstand en verval van monumenten met een cultuurhistorische waarde, zoals kastelen, tegen te gaan. Jaarlijks kun je tussen 1 oktober en 30 november subsidie aanvragen bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE).
De regeling is opgesplitst in drie onderdelen voor jouw kasteel:
- Haalbaarheidsonderzoek: Onderzoek naar de technische en financiële haalbaarheid van een nieuwe functie.
- Verduurzamingsonderzoek: Advies over energiebesparende maatregelen voor jouw monument.
- Wind- en waterdicht maken: Subsidie voor noodmaatregelen om het kasteel te beschermen tegen verder verval terwijl de herbestemming wordt uitgewerkt.
Subsidieregeling instandhouding monumenten (RCE)
Voor rijksmonumentale kastelen en buitenplaatsen die geen woonhuis zijn (bijvoorbeeld als het gebouw alleen voor publiek, evenementen of beheer wordt gebruikt). Deze subsidie is bedoeld voor regulier onderhoud en klein herstel op basis van een 6-jarig instandhoudingsplan. De subsidie vraag je aan voor je de werkzaamheden uitvoert. De aanvraagperiode is jaarlijks van 1 februari tot en met 31 maart.
Op de website van de RCE vind je een handige tool waarmee je direct kunt zien welke vorm van de drie bovenstaande financieringsregelingen – lening, woonhuissubsidie of instandhoudingssubsidie – het beste bij de situatie van jouw kasteel of buitenplaats past.
Subsidieregeling verduurzaming voor verenigingen van eigenaars (RVO)
De Subsidieregeling verduurzaming voor verenigingen van eigenaars (SVVE) is bedoeld voor VvE’s, wooncoöperaties en woonverenigingen die hun gebouwen willen verduurzamen. Omdat kastelen en monumentale panden vaak specifieke uitdagingen kennen, gelden er voor deze categorie aangepaste, lagere isolatiewaarden. De regeling is opgedeeld in drie verschillende onderdelen waar u afzonderlijk subsidie voor kunt aanvragen: energieadvies en verduurzamingsonderzoek, energiebesparende isolatiemaatregelen en duurzame installaties.
Subsidie Duurzaam Maatschappelijk Vastgoed (DUMAVA)
Als eigenaar van maatschappelijk vastgoed – zoals een kasteel dat dienstdoet als museum, trouwlocatie of culturele instelling – komt u in aanmerking voor de DUMAVA-subsidie (Duurzaam Maatschappelijk Vastgoed). Je kunt subsidie aanvragen voor:
- Integrale verduurzamingsprojecten
- Maximaal drie losse verduurzamingsmaatregelen
- Verduurzamingsadvies
- Projectkosten
- Het opstellen van een energielabel
Kastelen hebben vaak een monumentenstatus. Hiervoor is een Duurzaam Monumenten maatwerkadvies (DuMo-advies) vereist. De subsidiebijdrage ligt tussen de minimaal € 2.500 en maximaal € 1.500.000 per aanvraag. Tot en met 2030 is er elk jaar een aanvraagperiode. Bekijk voor een gedetailleerd stappenplan de RVO DUMAVA Aanvraagproces pagina.
Overzicht fondsen & subsidies Monumentenwacht Overijssel
Monumentenwacht Overijssel heeft een handig overzicht van fondsen en subsidies beschikbaar zijn in de provincies Drenthe, Friesland, Groningen en Overijssel. Het helpt je om te zien welke regelingen open zijn, voor welke doelen, en welke bedragen; handig bij voorbereidende fase.
Meer weten over kastelen en buitenplaatsen? Kijk ook bij de andere twee artikelen:
Voor meer informatie over fondsenwerving in het algemeen, bekijk ook onze andere artikelen:
